میزان اثربخشی ادراک محیط کالبدی فضاهای آموزشی در کاهش هیجان (تحلیل نظری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

2 عضو هیئت ‌علمی واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

3 Assistant Professor, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

4 دانشیار گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

چکیده

اختلال طیف اوتیسم با چالش‌های پردازش حسی همراه است که می‌تواند منجر به هیجان بیش از حد در فضاهای آموزشی متعارف گردد. این پژوهش با هدف سنجش اثربخشی مؤلفه‌های کالبدی طراحی ‌شده بر پایه مهندسی کانسی در کاهش هیجان افراد اوتیستیک انجام شد. مطالعه حاضر به روش ترکیبی (کیفی-کمی) و با رویکرد مهندسی کانسی انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۴۰ نفر از افراد اوتیستیک با عملکرد بالا در تهران بود. متغیر‌های مستقل، مؤلفه‌های کالبدی «رنگ»، «بافت» و «رایحه» بودند و متغیر‌های وابسته، هیجان (سنجش‌شده با مقیاس PANAS) و شاخص‌های فیزیولوژیک (ضربان قلب و فشار خون) بودند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه مبتنی بر مقیاس لیکرت هفت‌درجه‌ای، مشاهده رفتار و پایش فیزیولوژیک در حین نمایش سناریوهای محیطی با واقعیت مجازی (VR) گردآوری و با نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد طراحی محیط براساس اولویت‌های حسی تأثیر معناداری بر کاهش هیجان منفی و برانگیختگی فیزیولوژیک دارد. مؤلفه «رایحه‌های ملایم» (مانند اسطوخودوس)، سپس «رنگ‌های سرد و کم‌رنگ» و «بافت‌های نرم و یکنواخت» به ترتیب بیشترین تأثیر را در ایجاد آرامش داشتند. اولویت حسی غالب در بینایی و سپس بویایی شناسایی شد. محیط کالبدی آموزش، زمانی که براساس ادراک و ترجیحات حسی افراد اوتیستیک و با به‌کارگیری روش نظام‌مند مهندسی کانسی طراحی شود، می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در تنظیم هیجان و ایجاد فضایی امن و بهبود دهنده تمرکز و یادگیری عمل کند. این پژوهش دستورالعمل‌های عینی‌تری را برای طراحی فضاهای آموزشی فراگیر ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Perceiving the Physical Environment of Educational Spaces in Reducing Excitement (Theoretical Analysis)

نویسندگان [English]

  • Hobabeh Salehi 1
  • Fatemeh Mozaffari Ghadiclayi 2
  • Atefeh Dehghan Touran Poshti 3
  • Sadegh Nasri 4
1 PhD student in Architecture, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran
2 Faculty Member, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran (Corresponding Author)
3 استادیار واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 Associate Professor, Department of Educational Sciences and Psychology, Faculty of Humanities, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Autism spectrum disorder is associated with sensory processing challenges that can lead to excessive excitement in conventional educational spaces. This study aimed to measure the effectiveness of physical components designed based on Kansei Engineering in reducing excitement in autistic individuals. The present study was conducted using a mixed-method (qualitative-quantitative) approach with Kansei Engineering. The statistical population consisted of 40 high-functioning autistic individuals in Tehran. The independent variables were the physical components of "color," "texture," and "scent," while the dependent variables were excitement (measured using the PANAS scale) and physiological indicators (heart rate and blood pressure). Data were collected through a seven-point Likert scale questionnaire, behavioral observation, and physiological monitoring during the presentation of environmental scenarios using virtual reality (VR), and were analyzed using SPSS software. The results showed that designing the environment based on sensory preferences has a significant effect on reducing negative excitement and physiological arousal. The component of "mild scents" (e.g., lavender), followed by "cool and light colors" and "soft and uniform textures," respectively, had the greatest impact on inducing calmness. The dominant sensory preference was identified as visual, followed by olfactory. When the physical environment of education is designed based on the sensory perception and preferences of autistic individuals using the systematic method of Kansei Engineering, it can serve as an effective tool for emotional regulation, creating a safe space, and improving focus and learning. This research provides more objective guidelines for designing inclusive educational spaces.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Perception of Physical Environment
  • Educational Spaces
  • Excitement Reduction
  • Autistic Individuals
  • Kansei Engineering

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار