http://theory.sndu.ac.ir/ نظریه‌پردازی راهبردی fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 http://theory.sndu.ac.ir/article_3965.html پژوهش حاضر با هدف مطالعه مردم‌شناختی سبک زندگی کاربران اینستاگرام با تأکید بر دانشجویان دختر رشته روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد (رهیافت نظام‌مند اشتراوس و کوربین) انجام شده است. این پژوهش در پیِ آن است تا با رویکردی کیفی و از دریچه مردم‌شناسی دیجیتال، به درک عمیق‌تری از معناها، الگوها، فرایندها و پیامدهای حضور این گروه خاص از کاربران در شبکه اجتماعی اینستاگرام دست یابد. مشارکت‌کنندگان در پژوهش، ۲۸ نفر از دانشجویان دختر رشته روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس بودند که به روش نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته و مشاهده غیرمداخله‌گرایانه پروفایل‌های اینستاگرامی جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. فرایند تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری انجام گرفت. یافته‌های پژوهش به لحاظ مردم‌شناسی نشان می‌دهد که سبک زندگی این گروه از کاربران در اینستاگرام، پدیده‌ای پیچیده، چندلایه و دیالکتیکی است که نمی‌توان آن را صرفاً به مصرف محتوا، سرگرمی یا حتی خودنمایی تقلیل داد. این سبک زندگی، عرصه‌ای برای پروژه هویت‌سازی است که در آن فرد به‌طور فعال و آگاهانه به بازنمایی گزینشی خود می‌پردازد. نظریه زمینه‌ای نهایی با عنوان «مبادله هویت تحت نظارت تخصصی؛ شکل‌گیری هویت چهل‌تکه در میدان نمایش اینستاگرام» ارائه گردید. این نظریه نشان می‌دهد که دانشجویان دختر روان‌شناسی در مواجهه با انتظارات متعارض، با بهره‌گیری از آگاهی تخصصی خود به‌عنوان «ناظر درونی»، به «ساختارمندسازی نمایشی خود» دست می‌زنند. محصول نهایی این مبادله، «هویت چهل‌تکه» است؛ هویتی منعطف، اما شکننده که امکان انطباق با موقعیت‌های مختلف را فراهم می‌کند اما پیوستگی روانی را به چالش می‌کشد. http://theory.sndu.ac.ir/article_3966.html با توجه به اهمیت تبیین نظری نظریه‌های صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف علوم اجتماعی در خصوص سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی، این پژوهش با هدف تحلیل جامعه‌شناختی نقش سرمایه فرهنگی و اجتماعی بر تعاملات خانواده (با رویکرد به خشونت همسران) انجام پذیرفته است. این تحقیق از نوع کیفی بوده و اطلاعات مورد نیاز با استفاده از مصاحبه متمرکز با تعداد 30 نفر از صاحب‌نظران تا اشباع نظری گردآوری گردیده است و از منابع کتابخانه‌ای به‌عنوان روش مکمل بهره‌گیری شده است. با کدگذاری و مقوله‌بندی داده‌ها نسبت به انجام تجزیه‌وتحلیل اطلاعات گردآوری شده اقدام شده است. در نتیجه نهایی پژوهش مشخص گردد که میزان سرمایه اجتماعی و فرهنگی در بین مردان در کشور در حد متوسطی بوده که منبعث از شرایط کلی جامعه در این زمینه است. در نهایت می‌توان براساس یافته‌های پژوهش گفت سرمایه فرهنگی و اجتماعی بر تعاملات اعضای خانواده در شهر تهران تأثیرگذار است که این تأثیر به شکل مستقیمی بوده و با افزایش میزان سرمایه فرهنگی و اجتماعی میزان تعاملات اعضای خانواده افزایش می‌یابد و میزان خشونت همسران کاهش می‌یابد که برنامه‌ریزان و دست‌اندرکاران در کشور به منظور افزایش میزان تعملات مثبت خانواده باید توجه ویژه‌ای به افزایش میزان سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی داشته باشند http://theory.sndu.ac.ir/article_3967.html با توجه به اهمیت شناخت نظری و تحلیل نظریه‌های صاحب‌نظران حوزه‌های اجتماعی در باب استفاده از فضای مجازی و تأثیرگذاری آن بر زندگی افراد، این پژوهش با هدف تحلیل نظری نقش فضاهای مجازی بر تعاملات اجتماعی اعضای خانواده انجام پذیرفته است. این تحقیق از نوع تلفیقی بوده و بخش کمی از نوع توصیفی- تبیینی و از روش تحقیق پیمایشی و در بخش کیفی نیز از روش مصاحبه استفاده شده است. کلیه ساکنین متأهل (بالای 18 سال) شهر کرمانشاه به عنوان جامعه آماری تحقیق مد نظر هستند. در این تحقیق از فرمول کوکران به منظور تعیین حجم نمونه به شرح زیر استفاده می‌گردد و با توجه به تعداد جامعه آماری، حجم نمونه برابر 383 است که به لحاظ اطمینان از تکمیل کلیه پرسش‌نامه‌ها تعداد 385 نفر به عنوان نمونه انتخاب گردید. اطلاعات با پرسش‌نامه محقق ساخته و فرم مصاحبه گردآوری و تجزیه‌وتحلیل گردیده است. نظریه‌های اجتماعی بر ایجاد اعتیاد اینترنتی و نقش استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر روابط درون گروهی و برون گروهی خانواده‌ها تأکید داشته و میزان تأثیر استفاده از فضاهای مجازی بر تعاملات اعضای خانواده برابر 3/28 درصد است که باید مورد توجه جدی خانواده‌ها برای بهبود روابط خانوادگی و کاهش استفاده از فضاهای مجازی قرار گیرد. نتایج نشان می‌دهد 3/28 درصد از کل تغییرات تعاملات اعضای خانواده وابسته به متغیر مستقل تحقیق (استفاده از فضای مجازی) است که تأییدکننده نظریه صاحب‌نظران در باب تأثیر فضای مجازی بر تعاملات خانواده‌ها است. http://theory.sndu.ac.ir/article_4013.html با توجه به اهمیت طراحی منظر شهری برای شهروندان و افراد دارای ویژگی‌های خاص مانند افراد کوررنگ، این تحقیق با هدف تبیین نظری چهارچوب طراحی منظرشهری برای افراد کوررنگ نمونه مورد مجموعه ورزشی انقلاب انجام پذیرفته است. این پژوهش با اتخاذ رویکرد متدیک هیبریدی و در چهارچوب پارادایم پراگماتیسم انتقادی، به تحلیل دیالکتیکی فنومنولوژیک ادراک بصری و تجربه زیستی در خوانش سکانسیال منظر شهری پرداخته است. جامعه آماری این پژوهش از دو گروه هدف (نخست، افراد مبتلا به نقص در دید رنگی که با روش نمونه‌گیری هدفمند و طبقه‌بندی تصادفی انتخاب می‌شوند و دوم، افراد با بینایی طبیعی که از طریق نمونه‌گیری در دسترس با روش طبقه‌بندی متناسب گزینش می‌گردند، تشکیل شده است و حجم نمونه با فرمول کوکران تعیین شده است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها در دو بخش کمی و کیفی با کمک نرم‌افزارهای تخصصی انجام شده است. براساس یافته‌ها ادراک منظر در افراد کوررنگ اساساً متفاوت است و این گروه به‌طور سیستماتیک از راهبردهای چندحسی برای جبران محدودیت ادراک رنگ بهره می‌برند. کیفیت منظر شهری مجموعه ورزشی انقلاب از منظر این گروه به‌دلیل «تک‌حسی بودن» و «عدم ارائه اطلاعات از کانال‌های جایگزین» پایین ارزیابی می‌شود. در نتیجه می‌توان گفت شکاف ادراکی وجود دارد: مجموعه ورزشی انقلاب، همانند بسیاری از فضاهای شهری، عمدتاً برای کاربران با دید طبیعی طراحی شده است. این امر منجر به ایجاد یک «شکاف ادراکی» شده که در آن افراد کوررنگ، اطلاعات بصری حیاتی را از دست می‌دهند و در نتیجه، کیفیت تجربه آن‌ها از فضا به‌طور معناداری کاهش می‌یابد و طراحی تک حسی با شکست مواجه می‌شود: تکیه انحصاری بر «رنگ» به‌عنوان تنها وسیله انتقال اطلاعات (در تابلوها، علائم راهنما و تمایز فضاها)، طراحی را برای جمعیت کوررنگ ناکارآمد و غیرقابل دسترس ساخته است. http://theory.sndu.ac.ir/article_4014.html اختلال طیف اوتیسم با چالش‌های پردازش حسی همراه است که می‌تواند منجر به هیجان بیش از حد در فضاهای آموزشی متعارف گردد. این پژوهش با هدف سنجش اثربخشی مؤلفه‌های کالبدی طراحی ‌شده بر پایه مهندسی کانسی در کاهش هیجان افراد اوتیستیک انجام شد. مطالعه حاضر به روش ترکیبی (کیفی-کمی) و با رویکرد مهندسی کانسی انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۴۰ نفر از افراد اوتیستیک با عملکرد بالا در تهران بود. متغیر‌های مستقل، مؤلفه‌های کالبدی «رنگ»، «بافت» و «رایحه» بودند و متغیر‌های وابسته، هیجان (سنجش‌شده با مقیاس PANAS) و شاخص‌های فیزیولوژیک (ضربان قلب و فشار خون) بودند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه مبتنی بر مقیاس لیکرت هفت‌درجه‌ای، مشاهده رفتار و پایش فیزیولوژیک در حین نمایش سناریوهای محیطی با واقعیت مجازی (VR) گردآوری و با نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد طراحی محیط براساس اولویت‌های حسی تأثیر معناداری بر کاهش هیجان منفی و برانگیختگی فیزیولوژیک دارد. مؤلفه «رایحه‌های ملایم» (مانند اسطوخودوس)، سپس «رنگ‌های سرد و کم‌رنگ» و «بافت‌های نرم و یکنواخت» به ترتیب بیشترین تأثیر را در ایجاد آرامش داشتند. اولویت حسی غالب در بینایی و سپس بویایی شناسایی شد. محیط کالبدی آموزش، زمانی که براساس ادراک و ترجیحات حسی افراد اوتیستیک و با به‌کارگیری روش نظام‌مند مهندسی کانسی طراحی شود، می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در تنظیم هیجان و ایجاد فضایی امن و بهبود دهنده تمرکز و یادگیری عمل کند. این پژوهش دستورالعمل‌های عینی‌تری را برای طراحی فضاهای آموزشی فراگیر ارائه می‌دهد.