تحلیل نظری جنگ‌های پارتیزانی؛ نماد مقاومت مردمی ایران باستان

هدف پژوهش حاضر با هدف تبیین و ترسیم مقاومت پارتیزانی مردم در عصر ایران باستان صورت پذیرفت. بدین منظور مهم‌ترین مسئله‌ای که این تحقیق به پاسخ‌گویی آن پرداخته عبارت است از: مقاومت پارتیزانی مردم ایران در عصر باستان از چه اهداف، ابعاد، ویژگی‌ها، تاکتیک‌ها، روش‌ها و مختصات، آثار، نتایج و پیامدهای برخوردار است. روش تحقیق این مقاله از نوع توصیفی و کاربردی است که برای جمع‌آوری داده‌ها از روش اسنادی و کتابخانه‌ای استفاده شده است که دارای پنج مرحله و گام اساسی مشتمل بر جمع‌آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل داده‌ها، تصفیه و پالایش و اولویت‌بندی داده‌ها، جمع‌بندی و استنتاج و در نهایت تدوین یافته‌ها انجام پذیرفته است. یافته‌های پژوهش از ابعاد، اهداف، سیاست‌ها، راهبردها، تاکتیک‌ها، تکنیک‌ها و پیامدهای مقاومت پارتیزانی عصر ایران باستان استخراج شده است که در تدوین نظریه مقاومت نقش بسزایی خواهد داشت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اولین مقاومت‌های مردمی در جهان توسط ایرانیان شکل گرفت. مبدع جنگ‌های پارتیزانی و چریکی قوم پارت یا خراسانی‌هایی بودند که در مقابل سلطه و تهاجم همه‌جانبه بلوک غربی به رهبری یونانیان قیام کردند؛ آنان فرهنگ و تمدن خود را بر قوم ایران با سلطه نظامی تحمیل کردند. از آنجایی ‌که امپراتوری هخامنشی اولین حکومت جهانی را در عصر باستان تشکیل داده بود، در سال ۳۳۱ قبل از میلاد با حمله اسکندر مقدونی فروپاشید؛ یونانی‌ها بر تمامی تار و پود دولت هخامنشی مسلط شدند و با گسترش فرهنگ هلنیسم و تسلط بر تمامی شریان‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، نظامی و با تحمیل اراده سیاسی فرهنگ و اعتقادات غربی خود به دنبال استحاله فرهنگی و سیاسی مردم ایران زمین بودند. ایرانیان که خود را قومی متمدن صاحب آرا و اندیشه‌های مترقی نسبت به یونانیان می‌دانستند برنتافتند و از همان ابتدای امر به مقابله با تهاجم سیاسی فرهنگی و نظامی غرب برخاستند ولی از آنجایی ‌که تمامی ساختار و سازمان نظامی ارتش هخامنشی از بین رفته بود و نیروی جنگنده‌ای وجود نداشت، آرام آرام مقاومت مردمی با تشکیل هسته‌ها و گروه‌های کوچک مقاومت شکل گرفت و در مقابل ارتش قدرتمند سلوکیان مبارزات خود را شروع کردند. به دلیل عدم توازن بین نیروی انسانی، سلاح و تجهیزات ساز و برگ نظامی دولت سلوکی از یک‌سو و فقدان آمادگی‌های اولیه در توده‌های مردم از سوی دیگر سبک جدیدی از مبارزه مسلحانه چریکی نامتقارن را در تاریخ ایران باستان به نمایش گذاشتند که تا آن زمان در نوع خود بی‌نظیر بود؛ اینکه هسته‌های کوچک مقاومت به شیوه جنگ‌های پارتیزانی با تاکتیک تعقیب و گریز، قطع خطوط پشتیبانی، شبیخون شبانه، استفاده از سواره نظام سبک، کمانداران حرفه‌ای و انواع تاکتیک‌های متنوع ابداع قوم ایرانی بود که توانست در یک دوره مبارزه هسته‌های مقاومت را به‌تدریج گسترش دهد و با بهره‌گیری از جغرافیا و آشنایی با زمین هموار و ناهموار کوهستان‌های سربلند و سخت دشت‌های کویری مانند کویر لوت و نمک و بیابان‌های متعدد آنان چنان عرصه را بر ارتش یونانی تنگ نمایند و به‌عنوان نمادی از مقاومت در برابر قدرت‌های بزرگ باستانی ضمن مقابله با تهدید و تسلط دشمن خارجی آنان را از کشور بیرون کنند و استقلال ملی ایران زمین را بار دیگر در تاریخ ایران تثبیت نمایند.