استادیار و عضو هیئت علمی گروه زیربنایی و تولیدی، پژوهشکده تحقیقات راهبردی، تهران، ایران
چکیده
افزایش بلایای طبیعی و پیچیدگی بحرانهای نوپدید، ضرورت بازاندیشی در الگوهای متداول مدیریت بحران را دوچندان ساخته است. در این میان، جمهوری اسلامی ایران بهعنوان کشوری با ریسک بالای حوادث طبیعی، نیازمند مدلی است که علاوه بر بهرهگیری از ظرفیتهای نهادی، بتواند بر بنیانهای مردمی و شبکههای اجتماعی استوار گردد. این پژوهش با رویکردی نظری-کاربردی و بر پایه روش مطالعه موردی تبیینی، در پیِ تکوین و تبیین الگوی بومی مدیریت مردممحور بحرانها در چهارچوب نظام فکری و اجتماعی جمهوری اسلامی است. دادهها از بررسی تجربیات میدانی «حلقههای میانی» در سه موقعیت زلزله خوی، سیل سیستان و بلوچستان و زلزله حلب سوریه استخراج و با رویکرد «نظریهپردازی زمینهای» تحلیل شده است. یافتهها نشان میدهد که الگوی مدیریت مردممحور بحران در جمهوری اسلامی، مبتنی بر چهار مرحله اصلی شامل: پیشنگری و آمادگی، آغاز بحران، مدیریت میدانی و بازسازی پس از بحران است که در هر مرحله، حلقههای میانی بهعنوان پیوند میان مردم و حاکمیت، نقشی کلیدی دارد. نتایج حاصل، بیانگر شکلگیری مؤلفههای نظری تازهای همچون «مردمسالاری میدانی در بحران»، «حلقههای پیوندی بهمثابه کنشگران بین سطحی»، و «تصمیمسازی هوشمند بر مبنای مشارکت اجتماعی» است. این مدل، میتواند بهعنوان گامی در جهت نظریهپردازی بومی در حوزه مدیریت بحران در نظام جمهوری اسلامی تلقی گردد.
)